Zin en onzin van het publiceren van resultaten van scholen op de CITO eindtoets

Geplaatst door op dinsdag 24 september 2013

Schoolbesturen PCBO Apeldoorn, Leerplein055 en de Veluwse Onderwijsgroep aan het woord

RTL Nieuws heeft op 15 september de gegevens van de CITO eindtoetsen van alle basisscholen in Nederland gepubliceerd, nadat Staatssecretaris Dekker van Onderwijs deze gegevens op 12 september vrij had gegeven. Veel schoolbesturen, waaronder Leerplein055, de Veluwse Onderwijsgroep en PCBO Apeldoorn, hadden hier samen met de PO Raad bezwaar tegen gemaakt. Dat bezwaar is niet erkend. Desalniettemin blijven de bezwaren van de schoolbesturen wel bestaan. Volgens hen is er een beter alternatief.

Goede informatie is belangrijk
De Veluwse Onderwijsgroep, Leerplein055 en PCBO Apeldoorn vinden het belangrijk dat ouders goed zijn geïnformeerd over de kwaliteit van het onderwijs. Als lid van de PO-Raad, de landelijke organisatie voor alle schoolbesturen voor primair onderwijs, werken zij mee aan een nieuwe website die door de PO-Raad wordt ontwikkeld (www.scholenopdekaart). Deze website wordt waarschijnlijk eind 2013 door de PO-Raad online gezet. Hierop wordt belangrijke informatie over alle basisscholen in Nederland op een vergelijkbare manier op een rij gezet, zodat iedereen die dat wil informatie kan zoeken over de kwaliteit van welke school dan ook.

Publicatie van RTL Nieuws
De publicatie van RTL nieuws geeft een beeld van het begrip kwaliteit dat eenzijdig is en bovendien snel tot misverstanden leidt. Er is een gemiddelde berekening gemaakt van de CITO eindtoetsen van 2010, 2011 en 2012 van alle basisscholen in Nederland en via een ingewikkelde berekening wordt daar een waarderingscijfer aan gekoppeld. Dat cijfer lijkt op een rapportcijfer, wat het volgens RTL Nieuws in werkelijkheid niet is. De uitleg wat het dan wél is, is nogal ingewikkeld. Met dit cijfer wordt de indruk gewekt dat hiermee iets wordt gezegd over de kwaliteit van de school. PCBO Apeldoorn, Leerplein055 en de Veluwse Onderwijsgroep zijn, net als heel veel andere schoolbesturen in Nederland en net als de PO-Raad, van mening dat dit niet klopt.

Doel CITO eindtoets
De CITO toets wordt zo een soort examen voor de school en voor de leerlingen. Daar is de toets nooit voor gemaakt en bedoeld. De toets kan alleen door de school zelf op waarde worden geschat, omdat de school weet hoe ieder afzonderlijk kind  zich in de basisschoolperiode heeft ontwikkeld, op alle terreinen. Zonder het beginpunt te weten of te vermelden van het kind heeft het publiceren van het eindpunt geen enkele zin of informatiewaarde.

Op een goede manier gebruikt, hebben toetsen, en heeft ook de CITO eindtoets het doel om na te gaan of het kind zich voldoende heeft ontwikkeld, vergeleken met zichzelf, en niet met een landelijk gemiddelde score, en om na te gaan of de school daar een voldoende bijdrage aan heeft geleverd.

Een kind met een beginscore van 20 punten onder het landelijk gemiddelde aan het begin en 10 punten onder het landelijk gemiddelde aan het eind van zijn schoolloopbaan, wordt nog steeds gezien als een zwak presterende leerling. Maar, afgemeten aan de individuele ontwikkeling, zijn het kind en de leerkrachten die dit kind hebben lesgegeven niet zwak-, maar super presterend. Tien pluimen op de hoed!

Een kind met een beginscore van 15 punten boven het landelijk gemiddelde, dat aan het eind van de schoolloopbaan 5 punten boven het landelijk gemiddelde scoort, heeft, op het eerste gezicht, nog steeds een prachtige score behaald. En de school heeft het volgens de kale cijfers ook fantastisch gedaan, want die levert een leerling af die ruim boven het landelijk gemiddelde scoort. Bravo dus. Maar in werkelijkheid is het kind er in zijn ontwikkeling op achteruitgegaan!
Dit soort gegevens is niet af te lezen uit de gegevens van RTL Nieuws.

Ook andere dingen van belang
Daarnaast zegt een score op de CITO eindtoets niets over andere zaken van de leerling of de school. De toets meet vooral kennis en vaardigheden op het gebied van rekenen en taal. Andere belangrijke vaardigheden, zoals concentratie of doorzettingsvermogen kunnen door de CITO eindtoets niet gemeten worden en die eigenschappen zijn minstens zo belangrijk voor het succes op de middelbare school dan het taal- en rekenniveau. Ook zegt de toets niets over de sfeer op school, de tevredenheid van ouders en leerlingen, over het pedagogisch klimaat enz.

Passend Onderwijs
Kijkend naar Passend Onderwijs kan de publicatie van het resultaat van scholen op de CITO eindtoets zoals RTL nieuws dat nu doet een levensgrote bedreiging vormen voor het draagvlak bij scholen voor deze belangrijk ontwikkeling in het onderwijs. Het kan ertoe leiden dat scholen wel tien keer nadenken voordat zij een kind toelaten dat een potentiële bedreiging vormt voor de schoolresultaten op de CITO eindtoets, en dus voor het imago van de school. En dat is heel jammer, want basisscholen leveren juist een enorme prestatie. Zij geven onderwijs aan de gehele leerlingenpopulatie en spannen zich daarbij tot het uiterste in om dat zo passend mogelijk te doen voor ieder kind. Zo gauw kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, stopt het onderwijs aan de gehele groep, en  worden de kinderen ingedeeld in schooltypes van VMBO tot gymnasium.

Scholen op de kaart
Je kunt pas iets zeggen over de kwaliteit van het onderwijs op een school als het hele verhaal van het kind, en alle kinderen bij elkaar in een groep erbij wordt verteld en ook andere gegevens over de school die iets zeggen over bijvoorbeeld de sfeer en tevredenheid van ouders en kinderen. Met www.scholenopdekaart, de website die waarschijnlijk eind 2013, begin 2014 online komt, wordt hiermee een begin gemaakt. Daarmee hopen de basisscholen in Nederland, in samenwerking met de PO-Raad, vollediger te zijn dan de publicatie van RTL nieuws. PCBO Apeldoorn, Veluwse Onderwijsgroep en Leerplein055 werken hier graag aan mee.

De methodologische tekortkomingen van de CITO-lijst van RTL
bijdrage van Thijs Bol, universitair docent in de sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar ongelijkheden in onderwijs en arbeidsmarkt.

De taak van wetenschappers bij het vaststellen van kwaliteit van scholen
bijdrage van Jaap Dronkers, hoogleraar onderwijssociologie, Universiteit Maastricht .