Geeft een cito-ranglijst een goed beeld van de kwaliteit van een school?

Geplaatst door op woensdag 6 februari 2013

CITO eindtoets bij openbare basisschool Berg en Bos

De drie grote schoolbesturen van Apeldoorn (PCBO Apeldoorn, de Veluwse onderwijsgroep en Leerplein055) schreven in februari 2013 een opiniestuk voor dagblad De Stentor over de CITO eindtoets.

Leerlingen uit groep 8 buigen zich jaarlijks massaal over de CITO eindtoets. Deze toets vormt de laatste in een reeks van 16 toetsen, die gedurende de basisschoolperiode worden afgenomen bij een kind. Idealiter bevestigt de toets de resultaten van de overige 15 toetsen én de bevindingen van de school.

Niet meer dan een sluitstuk van een reeks, toch levert de CITO eindtoets de nodige spanning op bij kinderen: doe ik het goed? Als het niet goed gaat, kan ik dan wel naar de school waar ik zo graag naar toe wil? Die spanning wordt mogelijk nog groter door de ruime aandacht voor de CITO eindtoets in de media. Niet alleen bij kinderen overigens, ook bij ouders. Sommige ouders investeren zelfs in een goede CITO-score voor hun kind: ze betalen voor bijlessen of huiswerkbegeleiding of zelfs gerichte CITO-trainingen. Anderen oefenen druk uit op de school om toch vooral kinderen speciaal op de CITO-eindtoets voor te bereiden. Op internet zijn allerlei CITO-oefeningen te vinden.

Ook voor de basisscholen is het altijd weer de vraag: zitten we dit jaar boven of onder het landelijk gemiddelde van onze scholengroep? En wat betekent die score voor ons imago?

Momentopname
Op die manier bekeken en verkeerd gebruikt, wordt de CITO eindtoets een soort examen, voor kind en school. Nog los van de absoluut ongewenste druk die hiermee op kinderen wordt gelegd, is lang niet altijd gezegd dat de CITO-toets een goede voorspeller is voor het niveau van leerlingen. De toets is een momentopname en het kind kan een slechte (of juist goede) dag hebben. Bovendien meet de toets vooral kennis en vaardigheden op het gebied van rekenen en taal. Andere belangrijke vaardigheden zoals bijvoorbeeld concentratie of doorzettingsvermogen kunnen door de CITO eindtoets niet gemeten worden en die eigenschappen zijn minstens zo belangrijk voor het succes op de middelbare school dan het taal- en rekenniveau.

In werkelijkheid is de CITO eindtoets, op kind- en schoolniveau, niet meer of minder dan de laatste toets in een reeks van vijftien voorafgaande ‘eindtoetsen’, halverwege en aan het einde van ieder schooljaar. Op dit moment krijgt echter die zestiende in de serie, onterecht, het gewicht en de betekenis van alle zestien toetsen bij elkaar.

Doel
Op een goede manier gebruikt, hebben toetsen het doel om na te gaan of het kind zich voldoende heeft ontwikkeld, vergeleken met zichzelf, en niet met een landelijk gemiddelde score. Ook moet uit de reeks toetsen blijken of de school daar een voldoende bijdrage aan heeft geleverd.

Een kind met een beginscore van 20 punten onder het landelijk gemiddelde bij de start van de schoolloopbaan en 10 punten onder het landelijk gemiddelde aan het eind van zijn schoolloopbaan, wordt nog steeds gezien als een zwak presterende leerling. Maar, afgemeten aan de individuele ontwikkeling, zijn kind en de leerkrachten die dit kind hebben lesgegeven niet zwak-, maar superpresterend. Tien pluimen op de hoed!!

Een kind met een beginscore van 15 punten boven het landelijk gemiddelde, dat aan het eind van de schoolloopbaan 5 punten boven het landelijk gemiddelde scoort, heeft, op het eerste gezicht, nog steeds een prachtige score behaald. De school heeft het volgens de kale cijfers ook fantastisch gedaan, want die levert een leerling af die ruim boven het landelijk gemiddelde scoort. Bravo dus. Maar in werkelijkheid is het kind er in zijn ontwikkeling op achteruitgegaan! Zowel kind als school mogen zich wel tien keer achter de achter de oren krabben.

Passend onderwijs
Kijkend naar passend onderwijs kan ongenuanceerd gebruik van de CITO eindtoets een levensgrote bedreiging vormen voor het draagvlak bij scholen. De gemiddelde score bij de CITO eindtoets zegt immers op zichzelf niets over de kwaliteit van een basisschool, over het rendement dat een school weet te behalen.

Basisscholen geven onderwijs aan de gehele leerlingenpopulatie. Zo gauw kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, worden ze ingedeeld in schooltypes van VMBO tot gymnasium. Verkeerd gebruik van de CITO eindtoets in het basisonderwijs zou ertoe kunnen leiden dat scholen zich wel tien keer bedenken om een kind toe te laten dat een potentiële bedreiging vormt voor je gemiddelde score bij de CITO eindtoets, en dus, je imago. Daar heeft niemand baat bij! Scholen en besturen zitten daarom niet te wachten op een kale publicatie van de scores op de CITO eindtoets.

De eindmeting is pas goed te beoordelen als je het hele verhaal van het kind, en alle kinderen bij elkaar in een groep, erbij kunt vertellen. Dat is in een publicatie met alleen cijfertjes en tabelletjes onmogelijk.

Schooladvies
Wat is dan wel een goed voorspeller voor het niveau van een kind en zijn of haar vervolgmogelijkheden? Dat is het schooladvies. Ieder kind krijgt op het eind van groep acht  van de school een advies mee op welk niveau hij of zij naar het voortgezet onderwijs kan. Zo’n schooladvies is gebaseerd op een acht jaar lange ervaring met dat betreffende kind.

Je zou kunnen zeggen dat de CITO eindtoets een foto is, een momentopname terwijl het schooladvies een hele film is over de afgelopen jaren. Een film bovendien waarin het  totale plaatje wordt geschetst : niet alleen hoe goed het kind is in rekenen en taal, maar ook bijvoorbeeld of het kind sociaal vaardig is, zich kan concentreren en gemotiveerd is om te leren. Op basis van zo’n totaalplaatje van het kind kan de school een goed advies geven.

Verschuiven CITO eindtoets
Er zijn plannen om de CITO eindtoets in 2014 te verschuiven van februari naar april/mei. Kinderen hebben dan een paar maanden meer de tijd om goed te leren en zich optimaal op de middelbare school voor te bereiden. Op dat moment gaat het advies van de school zwaarder wegen. De eerste aanmelding op de middelbare school kan dan al gedaan worden op basis van het schooladvies, en de CITO eindtoets wordt meer een second opinion. Als die ernstig afwijkt van het schooladvies kun je altijd nog een discussie aangaan over het niveau van het voortgezet onderwijs, dat door de school is geadviseerd. Een goede ontwikkeling!